Kendini kimseyle kıyaslamıyorsun, bir özetle kıyaslıyorsun
Kıyaslamayı hiçbir zaman gerçek bir insana karşı kaybetmiyorsun. Kurgulanmış bir sürüme karşı kaybediyorsun: günleri olmadan sonuçları, bedeli olmadan başarısı. Kalisme’nin ikinci izni daha iyi kıyaslamanı istemez, seni sıralamadan çıkarır.
Kıyaslama yapısı gereği hilelidir
Kendin hakkında her şeyi bilirsin: şüpheleri, boşa giden çabaları, zor sabahları, her şeyin sana neye mal olduğunu. Karşındakinden ise yalnızca bir sonuç görürsün, bedeli olmadan sunulmuş. Böylece eksiksiz bir içeriyi, kurgulanmış bir dışarıyla tartarsın. Bu bir kıyaslama değil, sonucu önceden belli bir dava.
Sosyal medya bu mekanizmayı yaratmaz, onu sanayileştirir. Kesintisiz biçimde, en iyi anlarına indirgenmiş onlarca hayat sunar. Buradan doğan geri kalmışlık duygusu senin hayatın hakkında bir bilgi değil: ayıklanmış bir örneklemin matematiksel sonucu.
Kıyaslamak neredeyse hiç motive etmez
Kendimize verdiğimiz gerekçe şu: kıyaslama ilerlemeye iter. Onun sende gerçekte ne ürettiğine bak. Çoğu zaman, yılgınlıkla huzursuzluğun karışımı; üç günlük bir silkinme başlatır, sonra hiçbir şey. Uzun vadede yapılan şey içeriden gelen bir sebeple yapılır, hiçbir zaman birine yetişmek için değil.
Daha rahatsız edici bir yanı var. Kendini sürekli başkalarına göre ayarlaya ayarlaya, gerçekte istemediğin şeyleri hedeflemeye başlarsın. Kıyaslama yalnızca kendine bakışını değiştirmez; hedeflerinin yerine onlarınkini koyar; bu değiş tokuş da neredeyse acısızdır.
Kalisme’nin yerine koyduğu şey
İkinci izin şöyle yazılır: “Hiç kimseye benzemeyebilirsin”. Daha iyi olduğunu söylemez, başkalarından kopmak gerektiğini de. Referansı kaydırır: anlamlı kıyaslama noktası bir yıl önceki sensin, hakkında hiçbir şey bilmediğin biri değil.
Bu ilke, Kalisme’nin varış noktası olan Olma özgürlüğüne bağlıdır: özgür kalmak, ömrünü seçmediğin bir modele uymakla geçirmemeyi gerektirir. Dıştan gelen bir model, hayranlık uyandırsa bile, başkası için üretilmiş bir hayattır; senin olmayan kısıtlarla.
Kalisme laik ve pratik bir felsefedir. Hiçbir dinginlik vaat etmez ve hiçbir şeyi yasaklamaz: ölçü birimini değiştirmeyi önerir, ki bu göründüğünden daha somut bir harekettir.
Ölçü birimini değiştiren üç adım
Özeti tamamla. Bir başarı içini sıktığında, görmediklerini yazmaya zorla kendini: ne kadar zaman aldığını, o kişinin neyi bıraktığını, fotoğrafın göstermediğini. Gerçeği öğrenmeyeceksin, ama hileli kıyaslamayı bozacaksın.
Kendini bir yıl önceki hâlinle ölç. Dürüst olan tek kıyaslama bu, çünkü iki tarafı da bildiğin tek kıyaslama bu. Bugün yaptığın, geçen yıl ulaşılmaz görünen üç şeyi yaz.
İradeyi değil, kaynağı kaldır. Bir hesap, bir sohbet ya da bir sıralama bu mekanizmayı düzenli olarak tetikliyorsa, onu uzaklaştırmak, her gün etkiyle boğuşmaktan daha az enerji ister. İrade pahalı bir kaynaktır, maruz kalma ise bedava bir ayardır.
Bu yazının yapmadığı şey
Kıyaslamaya sürekli bir değersizleştirme, artık kalkmayan bir hüzün ya da sosyal hayattan çekilme eşlik ediyorsa, mesele artık düzeltilecek bir mekanizma değildir ve hiçbir ilke bir sağlık uzmanının görüşünün yerini tutmaz. Kalisme bir tedavi değildir. Kullandığın ölçü birimi üzerinde çalışır; bu başka bir şeydir ve hiçbir şeyden muaf tutmaz.
Bu yazı, “Kaliste” manifestosunun 2. ilkesine dayanıyor; bu ilke Kalisme Koleksiyonu’ndaki Hiç kimseye benzemeyebilirsin kitabında derinlemesine ele alınıyor.
Sıkça sorulan sorular
Kendini başkalarıyla kıyaslamayı nasıl bırakırsın?
Refleksle boğuşmak yerine kıyaslama terimini değiştirerek. Kendini bir yıl önceki hâlinle ölç: iki tarafı da gerçekten bildiğin tek kıyaslama bu.
Sosyal medya kıyaslamayı neden büyütüyor?
Çünkü kesintisiz biçimde, en iyi anlarına indirgenmiş hayatlar sunuyor. Buradan doğan geri kalmışlık duygusu senin hayatın hakkında bir bilgi değil, ayıklanmış bir örneklemin mekanik sonucu.
Kıyaslamak ilerlemeye motive etmiyor mu?
Birkaç günün ötesinde nadiren. Uzun vadede duran şey içeriden gelen bir sebeple durur. Dahası, kıyaslama sonunda senin hedeflerinin yerine başkalarınınkini koyar, üstelik sen fark etmeden.
Kalisme kıyaslama için ne diyor?
Onu ikinci izni yapar: “Hiç kimseye benzemeyebilirsin”, Olma özgürlüğüne dönük olarak. Daha iyi kıyaslamayı istemez, referansı sana kaydırır. Koleksiyon’un bütün bir kitabı buna ayrılmıştır.
Daha derine inmek için
Bugün yaptığın, bir yıl önce imkânsız görünen üç şeyi yaz. Bu listede başka kimsenin yer almasına gerek yok.