Bitkin düştüğünde: tek başına dinlenmenin çözmediği şey
Bitkinlikten, yalnızca uyuyarak değil, kendini nasıl zorladığını değiştirerek toparlanılır: on iki saat uyuyup aynı boşlukla kalkabilirsin. Kalisme, Lozan’da doğan bir yaşam biçimidir ve kendin için neyi yapma hakkına sahip olduğunu hatırlatan 13 basit cümleden oluşur. Bu cümle şöyle diyor: “Tükenmeden durabilirsin”.
Bitkinlik büyük bir yorgunluk değildir
Yorgunluk onarılır. Uyursun, yersin, yürürsün, yerine gelir. Bitkinlik bu eğriyi izlemez. Bir hafta ara verirsin, sonra bir hafta daha, üç gün eski hâline dönersin ve yeniden düşersin. Kötü toparlandığın için değil. Bozulan şey depo değil, musluk: enerji orada, ama artık geçmiyor.
Yıpranan şey, kendine davranış biçimin: karşılığında hiç soluk almana izin vermeden kendinden çekmek. O aynı kaldıkça geri gelen her enerji aynı tempoyla yeniden yola çıkmaya gidiyor. Bu yüzden pek çok kişi ara verdikten sonra kendini boşaltan tempoya aynen dönüyor ve ikinci seferde daha çabuk düşüyor.
Yaygın sözcük, burnout, yanmışlık hissini iyi anlatıyor ama tek seferlik bir kaza izlenimi bırakıyor. Gerçekte bitkinlik, neredeyse her zaman, bir şey durmak isterken yine de devam ettiğin uzun bir tekrarın sonudur.
Güç toplamak düz bir çizgide ilerlemez
Basamak basamak ilerler, arada geri gittiğin günler olur ve bunların ciddi bir anlamı yoktur. İyi bir gün sonun geldiğini müjdelemez, kötü bir gün kazandığını geri almaz. Üç hafta boyunca iyi gidebilir, sonra bir salı gününü baştan sona hiçbir şey yapamadan geçirebilirsin. O salı yolun bir parçası, yolu iptal eden bir şey değil.
En sık rastlanan tuzak, ilk gerçek iyileşmede kapanır. Enerji geri gelir, istek de onunla birlikte gelir; bıraktığın yerden her şeye birden yeniden başlarsın. Bu tedbirsizlik değil, rahatlamadır. Ama geri gelen enerji maaş gibi harcanır: yattığı gün tamamını bitirirsen hiçbir şey biriktirmez.
Kalisme’nin yerinden oynattığı şey
Kalisme’nin 13 cümlesinin dördüncüsü burada devreye girer: “Tükenmeden durabilirsin”. Zevk için ayağını gazdan çekmeni söylemez, dinlenmeyi yerine koyar: her şey bittikten sonra geriye kalan şey değil, tıpkı yemek yemek gibi seni ayakta tutan şeyin bir parçasıdır.
Bu düşünce iki şeye dayanır: kendine önemli biri gibi davranmak ve dikkatinin nereye gideceğini seçmek. Burada çalışan ilki, bir duygudan çok pratik bir karar olarak: kendi dinlenmene, başkalarına karşı yükümlülüklerine verdiğin ciddiyeti vermek. Bu ciddiyet eksik kaldıkça dinlenme en sona kalır ve hafta sıkışır sıkışmaz atlanır.
Önündeki haftalar için üç dayanak
İyi geçmiş bir günün eşiğini düşür. Çıta eskisi gibi kaldıkça her gün başarısızlıkla biter ve başarısızlık, sende olmayan enerjiye mal olur. Dinlenmeni koruduğun gün başarılı bir gündür. Bu kendini bırakmak değil, bu dönem için doğru ölçüt.
Dinlenmeyi artan zaman değil, randevu yap. Haftayı düzenlerken karar ver, çoktan boşaldıktan sonra değil. Listenin sonuna konan dinlenme hiç gelmez, çünkü liste bitmez.
Seni boşaltanı, sana ağır geleni birbirinden ayır. Bazı işler enerji harcatır ve uyku onu geri verir. Bazıları ağırdır, çünkü hayır demek, birini hayal kırıklığına uğratmak, bir sınırı korumak gerekir ve buna kendine henüz izin vermemişsindir. Bunlar dinlenmeyle geri gelmez, bir kararla çözülür: o hayırı söylemek ya da ondan gerçekten vazgeçmek. İkisini karıştırmak, boşuna çok uyumaya yol açar.
Daha ağır geldiğinde
Süregiden bir bitkinlik, bozulmuş bir uyku, artık kalkmayan bir hüzün, en kötüye giden bir düşünce: bu artık bir izin meselesi değildir ve hiçbir ilke bir sağlık uzmanının görüşünün yerini tutmaz.
Acil bir durumda: Türkiye’de 112, İsviçre’de 144.
Gece gündüz biriyle konuşmak için: İsviçre’de 143 (La Main Tendue).
Başka yerlerde ülkenin numaraları findahelpline.com sitesinde.
Bu fikir, Kalisme’nin temelindeki ücretsiz metin olan “Kaliste” metninden geliyor; 15 dilde okunabilir. Küçük bir kitap onu ayrıntılı anlatıyor: “Tükenmeden durabilirsin”.
Sıkça sorulan sorular
Bitkinlikten toparlanmak ne kadar sürer?
Dürüstçe verilebilecek bir süre yok: oraya neyin götürdüğüne, hepsinden çok da sonrasında neyin değiştiğine bağlı. Rahatlatıcı bir rakam uydurma olurdu. En iyi ölçüt takvim değil, enerji geri gelince hemen aynı tempoya dönmemen.
Çok uyuduğum hâlde neden hâlâ yorgunum?
Çünkü uyku yorgunluğu onarır, o yorgunluğu üreten kendinden harcama biçimini değil. Geri gelen her enerjiyi aynı tempoya geri verdiğin sürece, rezervini yeniden kurmak için değil, eskisi gibi yola çıkmak için toparlanıyorsun.
Bitkinlikten çıkmak için dinlenmek yeter mi?
Dinlenmek gerekli, ama tek başına yetmez. Seni boşaltan yalnızca iş miktarı değil, reddetmeye kendine izin vermediğin şeyler de. O kısım eksik kalırsa dinlenme sadece bir sonraki düşüşü erteler.
Kalisme bitkinlik için ne diyor?
Dinlenmeyi bir ödül olarak değil bir hak olarak ele alır; dördüncü cümlesinde, kendine önemli biri gibi davranmaktan söz eden cümlede. “Kaliste” metni bunu anlatır ve Koleksiyon’un 13 küçük kitabından biri buna ayrılmıştır.
Daha derine inmek için
Kılavuzlar
Aklında tek bir şey kalacaksa şu olsun: durmayı hak etmeyi bekleme. Bu bekleyiş çoğu zaman tükenmişliğe götüren şeyin kendisi.